Pioneer A DuPont Business
Serbia | Select Your Location >

 

Najčešće bolesti kukuruza

Bolesti kukuruza, slično drugim kulturama, variraju u svom intenzitetu iz godine u godinu i od jednog lokaliteta ili polja do drugog. Njihova pojava i intenzitet zavise pre svega od uslova spoljne sredine, tolerantnosti hibrida i prisustva patogena. U svakom slučaju, proizvođači treba da razlikuju kada je slab razvoj kukuruza uzrok pojavom bolesti, a kada zbog nedostatka hraniva, oštećenja od herbicida, oštećenja od insekata ili negativnog uticaja vremenskih prilika.

Sama prevencija ili kontrola bolesti može se ostvariti primenom niza mera u proizvodnji kukuruza, a čiji je cilj da stvore napovoljnije uslove za rast i razvoj biljke, čime se podiže opšte zdravstveno stanje i povećava otpornost biljke kukuruza prema napadu patogena.

U te mere pre svega spada dobra praksa u proizvodnji kukuruza, odnosno primenjena agrotehnika, o čemu je bilo reči ranije u ovoj brošuri, kao i izbor hibrida. Sve mere počev od izbora hibrida, poštovanja plodoreda, prakse u obradi zemljišta, izbalansiranog đubrenja i upotrebe pesticida moraju biti usaglašene (integralni pristup proizvodnji) i maksimalno kvalitetno izvedene. Samo integralni pristup u proizvodnji može značajno smanjiti rizik od pojave bolesti.

Postoji veći broj bolesti koje napadaju kukuruz u različitim fazama razvoja, kako u najranijim (nicanje) tako i u odmaklim (fiziološka zrelost), a koje mogu dovesti do propadanja cele biljke ili umanjenja njenog prinosa. Mi ćemo se ovde osvrnuti na najčešće bolesti kukuruza koje mogu da se jave kod nas svake godine, a mogu da prouzrokuju veće ili manje štete.

Bolesti semena i mlade klice

U normalnim uslovima s proleća, kada su temperature povoljne, a vlažnost zemljišta adekvatna, bolesti semena i mlade klice retko utiču na sklop kod kukuruza. Međutim, u uslovima vlažnog i hladnog vremena, koje se produži znatno nakon setve, seme kukuruza i mlada klica u izloženi napadu većeg broja patogena (gljiva) iz zemljišta.

Uslovi kao što su zbijeno zemljište, puno biljnih ostataka, pokorica, ozlede od herbicida i đubriva, dublja setva, mogu oslabiti biljku i odložiti nicanje, a time stvoriti uslove za razvoj bolesti.

Mlade biljke koje su zaražene mogu da rastu vrlo sporo i da imaju hlorotičan izgled (žut), da su zakržljale ili uvele. Polja koja su zahvaćena ovim bolestima obično imaju redukovan sklop, bez pravilnosti javljanja, sa zakržljalim i hlorotičnim biljkama odmah pored zdravih.

Ove simptome treba jasno razlikovati od drugih simptoma koji mogu nastati tokom nicanja, a vezani su za ozlede usled upotrebe herbicida i đubriva, nedostatak hraniva ili ograničen rast usled zbijenosti zemljišta ili pokorice.

Najčešći uzročnici bolesti semena i mlade klice su gljive Fuzarijum i Pitijum, dok se nešto ređe javljaju Diplodija, Rizoktonija, Koletotrihum i Penicilijum.

Današnja generacija modernih fungicida za tretman semena pruža dobru zaštitu semena i mlade klice od ovih patogena.

Fuzariozna trulež stabla i klipa

Jedna od najčešćih bolesti stabla i klipa koja se javlja kod nas svake godine. Bolest izaziva gljiva Fusarium verticillioides, kao i neke druge vrste Fusarium-a.

Simptomi na stablu

Prvi simptomi koji se uočavaju na biljkama kukuruza su stres na nedostatak vode u biljci.

Unutar biljke dolazi do razaranja sprovodnih sudova i otežavanja transporta vode u gornje delove. Simptomi na spoljnjem delu stabla mogu se videti na donjim internodijama u vidu uzdužnih pega promenjenih nijansa boje u odnosu na zdravo stablo. Ove pege (lezije) nemaju jasnu granicu koja ih odvaja od zdravog tkiva, te nisu odmah tako lako uočljive (slike dole).

Na uzdužnom preseku stabla na razorenim sprovodnim sudovima može se videti bela ili ružičasta prevlaka (slika dole). Generalno, ružičasta prevlaka je pre vezana za drugog izazivača truleži stabla, Gibberella.

Treba napomenuti da ova obojenost sprovodnih sudova nije uvek prisutna, i ona zavisi da li se gljiva nalazi u fazi sporulacije ili ne.

Pod određenim uslovima može se pojaviti crvenkasto-rozlikasta obojenost korena.

Ukoliko je zaraza jačeg intenziteta može doći do značajnijeg poleganja kukuruza, naročito u regionima sa jačim vetrovima.

Životni ciklus gljive

Simptomi na klipu

Postoje tri načina na koji gljiva inficira zrna na klipu:

  1. preko svile (spore nošene vetrom)
  2. putem insekata kao prenosioca spora do klipa, te preko ozleda na zrnima
  3. infekcije preko otvora na perikarpu

Prvi način ispoljavanja simptoma su takozvane „rasprskavajuće zvezde“ (slika dole), koje su jedan od mogućih pokazatelja prisustva gljive, mada to ne mora uvek biti slučaj.

U svakom slučaju zrna sa ovakvim belim prugicama su znak moguće infekcije gljivom.

Drugi način predstavlja jasno vidljiva zaražena zrna i miceliju gljive koja se razvija unutar i sa spoljne strane zrna.

Životni ciklus gljive

U globalu, fuzariozna plesnivost klipa je najdominantnija u uslovima toplog i suvog vremena (razlika u odnosu na Giberelu). Optimum temperature za razvoj gljive je oko 30ºC. Najveći napad će se javiti kada se toplo i suvo vreme desi za vreme i posle cvetanja kukuruza.

Ova gljiva proizvodi mikotoksine (fumonizin), najviše Fb1 i Fb2. Ovi mikotoksini negativno utiču na zdravlje ljudi i životinja.

Gibberella zeae – trulež stabla i klipa

Druga vrlo značajna gljiva koja izaziva pojavu truleži na stablu i klipu.

Simptomi na stablu

Gljiva stvara skoro potpuno iste simptome kao i Fuzarijum. Da bi se razlikovala od Fuzarijuma potrebno je uraditi uzdužni presek stabla i tragati za crvenkasom obojenošću sprovodnih sudova (slika dole), koja je pre svega karakteristična za ovu gljivu. Fuzarium može, a i ne mora da proizvodi ovu boju. Boja je naročito izražena na nodusima stabla.

Još jedna značajna razlika od drugih gljiva je i tendencija Giberele da inficira koren i korenovu krunu. Posebno infekcija korenove krune vodi do bržeg uginjavanja biljke zbog potpune blokate protoka vode iz korena u stablo.

Crvena strelica označava infekciju korenove krune, a plava zdravo tkivo.

Isto kao i kod Fuzarijuma može doći do poleganja stabla pod uticajem jačih vetrova u jesen.

Simptomi na klipu

Gljiva stvara crvenkastu ili ružičastu prevlaku na klipu i to počevši od vrha klipa pa krećući se na dole. Ukoliko je infekcija izrazito jaka može do slepljivanja svile i komušine za klip.

U najtežim slučajevima infekcije ružičasta prevlaka može biti vidljiva i na spoljnjem delu komušine pri vrhu klipa.

Ponekad je boja ove micelije toliko bleda da prelazi u belu, pa vrlo teško vizuelno utvrditi da li se radi o Gibereli ili Fuzarijumu. U takvim slučajevima jedino laboratorija može odrediti o

Životni ciklusi gljive na stablu i klipu

Za razvoj bolesti pogoduje hladno i vlažno vreme nakon svilanja.

Gljiva proizvodi mikotoksine vomitoksin (DON) i zearalenon. DON prouzrokuje odbijanje hrane i slab prirast kod svilnja, dok zearalenon izaziva probleme plodnosti posebno kod svinja.

Sve mere agrotehnike koje omogućavaju postizanje zdrave i jake biljke biće dobra preventiva u borbi protiv ovog obolenja.

Ostale bolesti klipa

Diplodia

Trulež klipa izazvana od strane Diplodie nije toliko česta kao u slučaju Fuzarijuma ili Giberele, ali može uzazvati dosta velike štete.U godinama koje obiluju padavinama, visok stepen zaraze se može primetiti na poljima posejanim hibridima koji su osetljivi na ovo obolenje. Učestalost plesnivosti može da se kreće od ispod 1 % do preko 35 % zahvaćenih klipova.

Diplodia izaziva štete na kukuruzu preko smanjenja težine zrna, čime direkto utiče na visinu prinosa, i smanjenja hranljive vrednosti zaraženih zrna.

Gljiva ne proizvodi mikotoksine te nije štetna za ljude i životinje.

Infekcija u obliku beličaste prevlake počinje sa dna klipa i kreće se prema gore. Kasnije ova prevlaka dobija sivkasto-braon boju. Ukoliko se infekcija desi ranije tada i ceo klip može biti  rekriven sa ovom prevlakom, a ako se infekcija desi 3 nedelje nakon svilanja, tada samo deo klipa može biti zahvaćen.

Zaraza gljivom može se ostvariti kroz dršku klipa, kroz donji deo komušine ili preko svile. Jedini izvor zaraze predstavljaju ostaci kukuruza u polju od predhodne godine, tako da se treba  bavezno pridržavati plodoreda.

Aspergillus

Oboljenje koje izaziva ova gljiva nije toliko često, ali je vrlo opasno jer gljiva proizvodi  ikotoksin „aflatoksin“ koji je kancerogen.

Simptomi obolenja se manifestuju u obliku žuto-zelene gljivičaste prevlake. Ranije se smatralo da proizvodnja toksina nastaje tokom skladištenja zrna, međutim utvrđeno je da se toksin stvara u polju pre žetve kukuruza.

Najjači napad se dešava u uslovima jače suše, a naročito tokom oplodnje i nalivanja zrna, te u uslovima izrazito visokih dnevnih temperatura. Isto tako ozlede na klipu od insekata, ptica ili grada su preduslovi za kolonizaciju gljive i produkciju mikotoksina.

Ostale bolesti stabla

Antraknoza

 Ovo oboljenje izaziva gljiva Colletotrichum graminicola koja prezimljava u biljnim ostacima kukuruza, a koji predstavljaju osnovni izvor zaraze.

U proleće sa toplijim vremenom dolazi do proizvodnje spora gljive koje se šire putem vetra i kiše. Infekciji pogoduje toplo vreme (25-30ºC) kao i visoka vlažnost vazduha.

Antraknoza se javlja u dva oblika na kukuruzu, lisna i stabljična faza. Infekcija se može proširiti sa lista na stablo, ili stablo može biti zaraženo kroz koren ili donji deo stabla.

Prvi simptomi bolesti uočavaju se na listovima ranije u toku sezone. Pege imaju vodenast izgled, pravilnog ili nepravilnog oblika, kasnije žute pa zatim braon boje sa ivicama crnenkasto braon boje. U težim slučajevima ceo list može poprimiti žutu boju.

Drugi simptomi se mogu uočiti na stablu, i to u donjem delu (ispod klipa), ili na vrhu stabla (uginuće vršnog dela). U oba slučaja mogu biti zahvaćene manje ili veće površine.

Štete nastaju usled propadanja srži stabla što dovodi do prevremenog uginuća ili poleganja stabla u slučaju jačih vetrova. Često se simptomi uginuća vršnog dela stabla mešaju sa sličnim simptomima koje izaziva kukuruzni plamenac bušeći tunele kroz stablo. Međutim, ukoliko se ukloni vršno osušeno lišće mogu se uočiti tipične crnkaste antraknozne pege na spoljašnjem delu stabla, a tkivo unuar stabla ima izgled truleži.

Ostale bolesti stabla i klipa

Mehurasta gar kukuruza

Još jedno obolenje kukuruza koje može da se javi u većoj meri u pojedinim godinama.

Mehurastu gar izaziva gljiva Ustilago maydis koja napada sve nadzemne delove biljke, stablo, lišće, klip, metlicu.

Ovo obolenje predstavlja manji problem na kukuruzu od ostalih obolenja koja se javljaju, a koja su nešto ranije opisana u okviru bolesti kukuruza. Nije poznato da gljiva proizvodi mikotoksine, te ishrana životinja zaraženim biljkama ne predstavlja opasnost po zdravlje životinja. U nekim zemljama (Meksiko) formirane nedozrele mehuraste gale se koriste u ishrani kao poseban delikates u restoranima.

 Gljiva izaziva pojavu mehuraste gari (gale) na mestima infekcije. Ove gale se formiraju kako na stablu tako i na listovima, klipovima i metlici, a sačinjene su od crne mase koju predstavljaju spore gljive. Najveće štete nastaju ako dođe do infekcije klipa i stvaranja gala umesto zrna. Ove gale mogu zahvatiti samo vršne delove klipa ili u nekim slučajevima i ceo klip, kada nastaju i najveće štete.

Do infekcije gljivom dolazi na razne načine, a najčešće preko svile ili oštećenja biljnog tkiva. Oštećenje tkiva biljke (povrede) može biti prouzrokovano gradom, insektima ili mehaničkim povredama bilo kog dela biljke.

U toplim godinama, količina formiranih gala zavisi od stanja vlažnosti zemljišta posebno tokom Juna meseca. Ukoliko su temperature niže, nego što je to normalno za to doba godine, doći će do slabijeg formiranja mehurastih gala, čak i u uslovima pojačane vlage zemljišta.

Mere kontrole pojave bolesti:

  1. Tretman semena je bez značaja jer se gljiva prenosi putem zemljišta.
  2. Duboko zaoravanje zaraženih biljnih ostataka u jesen može znatno smanjiti pojavu bolesti.
  3. Sprečiti mehaničko povređivanje korena, stabla ili listova tokom međuredne kultivacije.
  4. Korišćenje tolerantnijih hibrida na ovo obolenje.
6E9E10BC-782F-CE6D-65B7-E7BE088D3E2E